కడప జిల్లా చారిత్రక దృష్టి

కడప జిల్లా చారిత్రక దృష్టి

          కడప జిల్లా, రాయలసీమలోని రేనాటి సీమలో భాగం. నేటి కడప నాలుగు ప్రధాన చారిత్రక ప్రాంతాలుగా—దేవుని కడప, పురాతన కడప, కాపు కడప, మరియు శహర్ కడప ల సముదాయం.

        కడప జిల్లా చరిత్రలో రేనాటి చోళుల పాత్ర చాలా కీలకమైనది.వీరి కాలం క్రీ.శ. 575కు సంబంధించిన ఎర్రగుడిపాడు శాసనం (కమలాపురంమండలం) తెలుగు భాషలో వేయబడిన మొట్టమొదటి శిలాశాసనంగా గుర్తించబడింది.  ఇది తెలుగు చారిత్రక వైభవాన్ని ప్రపంచానికి చాటిచెప్పే ముఖ్యమైన పురావస్తు ఆధారం.

దేవుని కడప: 

      దేవుని కడప, తిరుమలకు ఉత్తర ద్వారంగా పిలువబడే ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం. దేవుని కడపలోని లక్ష్మీ వెంకటేశ్వర స్వామి ఆలయానికి ప్రసిద్ధి చెందింది. ఈ ఆలయ నిర్మాణ శైలి, శిల్పకళా లక్షణాలు చోళుల, విజయనగర శిల్పకళా రీతులను.  సూచిస్తాయి.ఆలయ గోపురం, శిల్పకళ 9వ-14వ శతాబ్దాల మధ్యకాల దక్షిణ భారత నిర్మాణ సాంప్రదాయాలను ప్రతిబింబిస్తాయి.

ఇక్కడ లభించిన శాసనాల్లో క్రీ.శ. 1570 నాటి సదాశివరాయల కాలం నాటి శాసనం చాలా ముఖ్యం. ఇది ఆలయానికి అప్పట్లో జరిగిన దానధర్మాలను వివరిస్తుంది. ఇక్కడ హనుమంతుని విగ్రహం ప్రతిష్టించడం వెనుక తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యుల కుటుంబం లేదా వ్యాసరాయల ప్రభావం ఉందని చరిత్రకారులు భావిస్తారు.

          ఆలయం చుట్టూ ఉన్న స్థలపురాణాలు, మెకంజీ హస్తప్రతులలో లభించిన కైఫీయత్తులు ఈ ప్రాంత ప్రాచీనతను తెలియజేస్తాయి. 

        టాలెమీ తన 'జియోగ్రఫీ' (క్రీ.శ. 140 ప్రాంతం) లో "కరిగె" (Karige) అనే ప్రాంతాన్ని ప్రస్తావించిన మాట వాస్తవమే. అయితే, ఆధునిక చరిత్రకారులు ',కడప' మాత్రమే కాకుండా ఈ ప్రాంతంలోని 'కన్నెనాడు' లేదా 'రేనాడు' ప్రాంతాలకు సంబంధించి ఉండవచ్చని అభిప్రాయపడ్డారు.

 ""కరిగె" అనే పేరు కాలక్రమంలో "కడప"గా పదపరిణామం జరిగినట్లు చెప్పబడుతోంది.ఈ ఊహాగానం భాషాశాస్త్ర ఆధారాలపై ఆధారపడుతుంది.ఇదంతా "Ancient India as Described by Ptolemy"లో చర్చించబడింది. 

        అయితే  'కడప' అనే పదం ప్రధానంగా 'ద్వారం' (Threshold) అనే అర్థంతో తిరుమలకు( గడప) ప్రవేశ ద్వారంగా ప్రాచుర్యం పొందింది.

పాత కడప:

    .

పాత కడప మరియు దాని పరిసరాల్లో పురావస్తు శాఖ (ASI) జరిపిన తవ్వకాల్లో "Red Polished Ware" మరియు "Black-and-Red Ware" లభించాయి.

ఇవి శాతవాహనుల కాలం (క్రీ.శ. 1-2 శతాబ్దాలు) నుండి ఇక్కడ జనజీవనం ఉందని నిరూపిస్తున్నాయి.అయితే, ఈ గ్రామం యొక్క ఖచ్చితమైన స్థానం, అది ఏ విధంగా దెబ్బ తిన్నదనే దానికి సంబంధించిన భౌతిక ఆధారాలు చాలా పరిమితంగా ఉన్నాయి. ఈ ప్రాంతంలో ఒక చిన్న ఊరు ఉండేదని తెలుస్తోంది.

     మెకంజీ రాతప్రతులు స్థానిక సంప్రదాయాలు పెన్నా నది వరదల వల్ల గ్రామాలు నాశనమైనట్లు పేర్కొంటున్నాయి. కానీ ఇవి ఖచ్చితమైన తేదీలను సూచించలేదు. అయితే ఇక్కడి తవ్వకాల్లో అల్యూవియల్ సాయిల్ (నది మేట వేసిన మట్టి) పొరలు కనిపించడం వల్ల, ఒకప్పుడు ఇక్కడ భారీ వరదలు సంభవించి జనజీవనం అతలాకుతలమైందని పురావస్తు శాస్త్రవేత్తలు ధృవీకరించారు.

      

కాపు కడప:

   పాత కడప వరద బాధితులు కాపు కడపను స్థాపించారు. ఈ ప్రాంతంలో కనుగొనబడిన పురావస్తు ఆధారాలు, ముఖ్యంగా గ్రామీణ నిర్మాణాలు మరియు వ్యవసాయ సంబంధిత సాధనాలు, ఈ ప్రాంతం కాపు సముదాయం ఆధిపత్యంలో ఉన్న ఒక వ్యవసాయ గ్రామంగా ఉండేదని సూచిస్తాయి. కాపు కడపలోని కొన్ని పురాతన బావులు మరియు నీటి నిర్వహణ వ్యవస్థలు, చోళులు మరియు విజయనగర రాజుల కాలంనాటి నీటి సరఫరా వ్యవస్థలను పోలి ఉంటాయి. ఈ ప్రాంతం "పాత కడప"గా మారినప్పటికీ, దీని సామాజిక-సాంస్కృతిక వారసత్వం ఇప్పటికీ స్థానిక నిర్మాణాలు మరియు సంప్రదాయాలలో కనిపిస్తుంది.

శహర్ కడప (నేకనామ్ ఖాన్ పేట): 

       విజయనగర సామ్రాజ్యం పతనానంతరం, నేకనామ్ ఖాన్ క్రీ.శ. 1650-1660 మధ్య కాలంలో గోల్కొండ నవాబు అబ్దుల్లా కుతుబ్ షా సేనాధిపతిగా .బుగ్గవంక తీరంలో కడప నగరాన్ని(శహర్),కోటను నిర్మించాడు.

       1710 తర్వాత మయానా నవాబులు (నబీ ఖాన్ వంటి వారు) కడపను స్వతంత్ర రాజ్యంగా పాలించారు. వీరి కాలంలోనే కడప దక్షిణ భారత రాజకీయాల్లో కీలక కేంద్రమైంది.

 ఈ ప్రాంతంలోని కోదండరామ ఆలయం, కోట, బురుజులు ఇస్లామీయ, దక్షిణ భారత నిర్మాణ శైలుల సమ్మేళనాన్ని ప్రదర్శిస్తాయి. కోటలోని రాతి గోడలు , బురుజులు గోల్కొండ నిర్మాణ సాంకేతికతను ధృవీకరిస్తాయి. 

     అబ్దుల్ నబీ ఖాన్ నవాబు కాలంలో, కడప "కడప సుబా"గా ప్రాంతీయ రాజధానిగా అభివృద్ధి చెందింది, ఇది ఈ ప్రాంతంలో కనుగొనబడిన శిలాశాసనాలు మరియు నాణేల ద్వారా ధృవీకరించబడింది.

     గోల్కొండ పాలకుల కాలంలో, కడపలో దర్గాలు మరియు మసీదులు నిర్మించబడ్డాయి,

కడప నగరంలో ప్రసిద్ధమైనది "పెద్ద దర్గా" (Ameen Peer Dargah). ఇది సూఫీ సంప్రదాయానికి నిలయం. 1683లో ఆరిఫుల్లా హుస్సేనీ దీనిని స్థాపించారు. ఇది కడప చారిత్రక మత సామరస్యానికి ప్రధాన చిహ్నం.

      గండికోట కడప జిల్లాలో ఉన్నప్పటికీ, అది కడప నగరానికి సుమారు 80 కి.మీ దూరంలో ఉంది. గండికోటలోని  జామా మసీదు  నిర్మాణ శైలి, గోల్కొండ కాలంనాటి ఇస్లామీయ నిర్మాణ లక్షణాలను ప్రతిబింబిస్తుంది, ముఖ్యంగా గుండ్రని గోపురాలు మరియు అలంకరణలు. జుల్ఫీకర్ ఖాన్ ఈ మసీదు నిర్వహణకు మాన్యం ఇచ్చినట్లు చారిత్రక రికార్డులు సూచిస్తాయి, 

     బ్రిటీష్ పాలన : 

       1800లో రాయలసీమను (దత్త మండలాలు) ఆంగ్లేయులు స్వాధీనం చేసుకున్నప్పుడు, మొట్టమొదటి ప్రిన్సిపల్ కలెక్టర్‌గా థామస్ మన్రో నియమితులయ్యారు. ఆయన పాలనా వ్యవస్థకు పునాది వేశారు.వీరి కాలంలో మూడు చర్చిలు నిర్మించబడ్డాయి. వాటి నిర్మాణ శైలి బ్రిటీష్ కలోనియల్ శైలిని ప్రతిబింబిస్తుంది. ఈ చర్చీలలో కనుగొనబడిన శిలాఫలకాలు బ్రిటీష్ అధికారుల పరిపాలనా విధానాలను వివరిస్తాయి.

     1820వ దశకంలో  సి.పి. బ్రౌన్ (Charles Philip Brown):  కడపలో అసిస్టెంట్ కలెక్టర్‌గా పనిచేశారు. కడప చరిత్రలో బ్రౌన్ పేరు తెలుగు సాహిత్య పునరుజ్జీవనానికి (ముఖ్యంగా వేమన పద్యాల సేకరణ) చిరునామాగా నిలిచిపోయింది. ఆయన నివసించిన బ్రౌన్ బంగ్లా ప్రస్తుతం **"సి.పి. బ్రౌన్ మెమోరియల్ లైబ్రరీ"**గా చారిత్రక వారసత్వ కేంద్రంగా ఉంది.

       స్వాతంత్ర్యానంతరం, కడప మున్సిపాలిటీగా అభివృద్ధి చెందింది. ప్రస్తుత కాలంలో  చారిత్రక నిర్మాణాలుగ ఉన్న 

ఆలయాలు, మసీదులు, పర్యాటక, పురావస్తు ఆకర్షణలుగా నిలుస్తున్నాయి.

     దేవుని కడప (ఆధ్యాత్మిక కేంద్రం), పురాతన కడప (కోల్పోయిన నాగరికత), కాపు కడప (సామాజిక-వ్యవసాయ వారసత్వం), శహర్ కడప (ఇస్లామీయ పాలన)—ద్వారా ఒక సమగ్ర చారిత్రక చిత్రాన్ని అందిస్తాయి. పురావస్తు ఆధారాలు, శిలాశాసనాలు, మరియు నిర్మాణ శైలులు కడపను ఒక విశిష్ట చారిత్రక నగరంగా నిలుపుతున్నాయి.

 మూలాలు: 

మెకంజీ హస్తప్రతులు, కైఫీయత్తులు.

Ancient India as Described by Ptolemy, Proceedings of the Deccan History Conference, ఆంధ్రప్రదేశ్ పురావస్తు శాఖ నివేదికలు

Cuddapah District Gazetteer (1915) - C.F. Brackenbury.

Historical Geography of Ancient and Medieval Andhra - K. Satyanarayana.

Inscriptions of Andhra Pradesh: Cuddapah District - P.V.P. Sastry.

The Mackenzie Manuscripts - Local Kaifiyats of Gandikota and Cuddapah.